Çok zengin besin değeriyle çok faydalı bir yiyecek yer fıstığı 2010 yılında ortalama kişi başına yıllık 1 kilogram tüketilirken, bu yıl 2 kilogramı geçti.
Türkiye Ziraat Odabaları Birliği (TZOB )Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, yerfıstığı konusunda bir açıklama yaptı. Doğanın insanlığa sunduğu güzelliklerden biri olan yer fıstığının içinde bulunan yüzde 45-55 yağ, yüzde 20-25 protein, yüzde 16-18 karbonhidratın yanı sıra fosfor ve vitaminler açısından da zengin olması nedeniyle besin değeri oldukça yüksek bir yiyecek olduğunu vurgulayan Bayraktar, yer fıstığıyla ilgili açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Yer fıstığı, ülkemizde genel olarak kabuklu ya da iç halinde kavrularak tüketilir. Çerezlik kalitesi iyi olmayan taneler yağ sanayisinde değerlendirilir. Ayrıca pasta, çikolata, vb. ürünlerin yapımında da kullanılır. Yağı yemeklik olarak katı ve sıvı halde kullanıldığı gibi balık konserveciliğinde, bisküvi, pasta, şekerleme ve sabun yapımında da kullanılır. Danelerinden ise fıstık ezmesi yapılır. Yer fıstığının hayvan beslemede de önemi büyüktür.
2000-2010 yılları arasında kişi başına yer fıstığı tüketimi yılda ortalama 1 kilogramın altında iken 2010’dan itibaren artarak 2020 yılında 2 kilogramın üzerine çıkmıştır. 10 yıl önceki dünya ortalaması 1,4 kilogramın altında olan kişi başına yer fıstığıtüketimi 2018’de 1,9 kilogramın olan dünya ortalamasının üstüne çıkarak 174 ülke arasında 46’ncı sıraya yükselmiştir.
Ülkemizde, yer fıstığı sapları yeşil yem olarak doğrudan, kurutularak balyalanıpkışın hayvan yemi olarak da kullanılır. Meyve kabuklarının bir kısmı sunta yapımında kullanılsa da çoğunlukla yem sanayinde katkı maddesi olarak değerlendirilir.
Yer fıstığı toplam yağlı tohumlar üretiminden yüzde 5,9 pay almaktadır. Son on yılda yer fıstığı üretiminde önemli artışlar görülmüştür. 2015 yılında 148 bin ton olan üretim 2020 yılında yüzde 54 artarak 216 bin tona ulaşmıştır.
Ülkemizde 18 ilimizde yer fıstığı üretimi yapılmaktadır. Türkiye yer fıstığı üretiminin yüzde 77,3’ü Adana ve Osmaniye illerinde yapılmaktadır. Adana 113 bin 460 ton üretim ile ilk sırada yer alırken, Osmaniye’de 53 bin 554 ton üretim ile ikinci sıradadır. Bu illerimizi, Şırnak, Hatay, Antalya, Kahramanmaraş, Aydın, Gaziantep ve Mersin illeri takip etmektedir.”
“Yer fıstığı üretimi daha da yaygınlaştırılmalı”
“Ülkemizde çerezlik olarak tüketilen yer fıstığında ithalat son yıllarda artarak 2020 yılında 14 bin 538 tona ulaşmış ve 20 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Yer fıstığı ihracatı ise oldukça azdır” bilgisini paylaşan TZOB Genel Başkanı Bayraktar, yer fıstığı üretiminin daha da yaygınlaştırılması gerektiğinin altını çizdi. Bayraktar şöyle devam etti:
“Yer fıstığı üretimi Türkiye’de genel olarak Akdeniz ikliminin hâkim olduğu Akdeniz ve Ege bölgelerinin sulanabilen kıyı ovalarında yapılmaktadır. GAP Bölgesinde yapılan araştırma çalışmaları sonucunda bölgenin sulamaya açılmasıyla birlikte yer fıstığıyetiştiriciliği yönünden büyük bir potansiyel olacağı tespit edilmiştir. Bu bölgede önemli bir baklagil ve yağ bitkisi olan yer fıstığının da yerini alması beklenmektedir.
Yer fıstığı hasat ve harmanında çok işçilik istemesi, iklim ve toprak yönünden seçici olmasından dolayı ekim alanı fazla değildir. Ülkemizde yer fıstığı fiyatlarının yüksek olması nedeniyle, bitkisel yağ sanayine girememekte ve tamamına yakını çerezlik olarak tüketilmektedir.
Üretilen yerfıstıklarında hasat sonrasında aflatoksin oluşumu önemli bir sorun teşkil etmektedir. Zira aflatoksin insan sağlığı açısından zararlı olup ürünün ekonomik değerini 2-3 kat azaltmaktadır. Özellikle ikinci üründe aflatoksine karşı modern kurutma tesislerine ihtiyaç vardır.
Öte yandan Osmaniye ilinde yetişen yer fıstığının, coğrafi işaret uygulamasının altında yer alan ‘menşe işareti’ bünyesinde ‘Osmaniye Yer fıstığı’ adıyla ürün işaretlenmesi yapılmıştır. Bu sayede Osmaniye Yer fıstığı etiketi taşıyan ürünün sadece Osmaniye ili sınırları dâhilinde yetiştirilebileceği güvence altına alınmıştır. Bu durum, verimi, kalitesi ve lezzeti bakımından da aranan bir çeşit olan Osmaniye Yer fıstığı için önemli bir kazanımdır.”
-“Yer fıstığında müdahale alımları yapılmalı, bu ürün prim desteği kapsamına alınmalıdır”
“Üreticilerden gelen önemli taleplerden birinin, yer fıstığının da Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından müdahale alımı kapsamına alınmasıdır. Ülkemizin yağlı tohumlar ithalatı çok fazladır. Yağ açığının kapatılması için yağlık yer fıstığı üretimi de prim desteği kapsamına alınmalıdır. Bir diğer beklenti ise yeşil aksamının hayvan besleme açısından değerli olması nedeniyle hayvansal üretimde kullanıldığı için yer fıstığına da yem bitkisi desteği verilmesidir” diye konuştu.
“Fiyatlar maliyetteki artışı karşılamazsa üretici borçtan kurtulamaz”
“Son bir yılda DAP gübre fiyatı yüzde 155, üre gübresi fiyatı yüzde 130, bazı zirai ilaçlar yüzde 60, elektrik fiyatları yüzde 56 artarak girdi fiyatları rekor kırdı.
Odalarımızdan alınan bilgiler ışığında, 2021 yılı ürün maliyeti kilogramda 7 lira 60 kuruştur. Genel olarak üreticinin fiyat beklentisi ise 10-12 lira olmakla birlikte bazı üreticiler geçen yılki fiyat olan 15 lirayı dikkate alarak, beklentilerini 16-17 lira olarak belirtmiştir.
Yer fıstığı hasadı eylül ayında başlayacaktır. Sürekli kredi kullanmaktan başka çaresi olmayan yer fıstığı üreticileri, üretim masrafı ve emeklerinin karşılığını doğru düzgün alabilmek için ürünlerini değeri fiyatından satmayı beklemektedir.”
