Hükumetler, seçimlerinde düzenli olarak verimlilik ve adalet arasındaki dengeyi korumak zorundadır. Ne yazık ki, birinin diğerine göre ağır basması yolsuzluk olasılığını artırır. Etkin sistemlerde, halk büyük ölçüde bu sistemin sınırları içinde çalışmaktan memnundur; verimsiz sistemler, çok sayıda kişinin yasal olmayan geçici çözümler aramasına neden olur. Benzer şekilde, adil sistemler güven, gurur ve topluluk duygusu doğurur; adaletsiz sistemler ise bireyleri pişmanlık duymadan yasa dışı alternatifler aramaya teşvik eder.
Bazen, hem verimliliği hem de adaleti artırma fırsatı sunan yeni teknolojiler ortaya çıkar. Blok zinciri böyle bir fırsattır ve devlet uygulamaları için çeşitli kullanım durumları vardır. İki ayrıntılı örnek:
Blok zinciri ve tedarik
Kamu alımları hükumetlerin mal, hizmet ve yapım işleri edinme sürecidir. 2013 yılında İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı (OECD) ülkelerinde toplam 4,2 trilyon Avro tutarında genel hükumet harcamalarının yüzde 29’unu oluşturan devlet bütçelerinin önemli bir bölümünü temsil etmektedir. Ortada bu kadar çok para varken, OECD’nin kamu tarafından finanse edilen yatırımlarının %10-%30’unu tahmin etmesi şaşırtıcı değildir. İnşaat projeleri yolsuzluğa kapılabilir.
Kamu alımları çeşitli nedenlerle yolsuzluğa açıktır. Tedarik sürecindeki hem kamu hem de özel taraflar, potansiyel mali kazançların boyutu, kamu görevlileri ve iş dünyası arasındaki yakın etkileşim ve yolsuzluk eylemlerinin gizlenmesinin ne kadar kolay olduğu nedeniyle yolsuzluk eylemlerine teşvik edilmektedir. Blok zinciri, tedarik sürecinin neredeyse her aşamasında bu zayıflıklara karşı koruma potansiyeline sahiptir.
Planlama aşamasında, kamu görevlileri, teklif veren şirketlerin yargılanacağı değerlendirme kriterlerini oluşturur. İhale değerlendirme aşamasında, kamu görevlileri, değerlendirme kriterlerini dereceli puanlama anahtarı olarak kullanan şirketlere puan verir. Şeffaflık olmadan tehlikeye atılan kamu görevlilerinin değerlendirme sürecinin sonucuna hile karıştırabilmeleri için birçok fırsat vardır. Örneğin, değerlendirme kriterleri geriye dönük olarak değiştirilebilir. Blok zinciri, herhangi bir değişikliğin halka açık olduğunu, orijinal bilgilerin muhafaza edildiğini ve değişikliği kimin yaptığına dair bir kayıt bulunduğunu garanti edebilir.
Blok zinciri ayrıca daha geniş bir paydaş koalisyonunu tedarik döngülerine katılmaya ve izlemeye teşvik edebilir. Çoğu zaman, herhangi bir satın alma sürecindeki en aktif paydaşlar, kamu görevlileri ve doğrudan dahil olan işletmelerdir. Tüm yabancı rüşvet vakalarının yarısından fazlasının kamu ihale sözleşmeleri almak için ortaya çıkması olası bir sorundur. Tedarik bilgilerinin hazır olmaması, güvenilmez olması, değiştirilmemesi ve/veya ertelenmesi nedeniyle denetleyici kuruluşları, son kullanıcılar, medya ve vatandaşlar katılımdan caydırılmaktadır. Blok zinciri, devam eden tedarik süreçlerine kolay erişilebilir, kurcalamaya karşı korumalı ve gerçek zamanlı bir pencere sağlayabilir.
Tarımda gen düzenleme ile yeni bir dönem başlıyor
Kolombiya’daki pilot programda, blok zinciri tabanlı e-satın alma sistemlerinin prosedürel şeffaflık, kalıcı kayıt tutma ve dürüst açıklama ile ilgili benzersiz faydalar sağladığı sonucuna varılmıştır. Kolombiya’da uygulanan pilot programda, ölçeklenebilirlik ve satıcı anonimliği gibi çeşitli dezavantajlar dikkat çekti. Hindistan’ın kamu alım sistemini elden geçirmeye yönelik bunun gibi daha yeni teklifler, bu ve diğer eksikliklerin üstesinden gelmek için adımlar atılıyor.
Blok zinciri ve tapu
Tapu sicilleri, belirli bir bölge için arazi ve mülkün sahipliğini izler. Kayıt tapulama sistemlerinin ekonomi için önemli sonuçları oldu ve resmi krediye daha iyi erişim, daha yüksek arazi değerleri, araziye daha fazla yatırım ve daha yüksek gelir sağladı. Yine de mükemmel olmaktan uzaklar, verimsizdirler. Örneğin, bir mülk satışını kapatmak aylar alabilir ve tipik olarak bir evin satın alma fiyatının %2 – %5’ini tüketir. Kayıt sistemleri, arazi işlemleri için darboğaz görevi görebilir. İngiltere Tapu Dairesinden 2015 yılına kadar altı aylık işlem gecikmelerine ilişkin şikayetler var ve benzer şikayetler 2020’de de devam etti.
Tapu sistemindeki verimsizlikler yolsuzluğun önemli bir kaynağıdır. Orgnize Suç ve Yolsuzluklar Raporlama Projesi’nin Blangladeş’teki tapu yolsuzluğuna ilişkin 2019 raporu, tapu yazarı olarak lisans almanın en üst düzey yöneticilere rüşvet vermek anlamına geldiğini ortaya koydu. Tapu sicilindeki yolsuzluklar gelişmekte olan bölgelerle sınırlı değildir: daha uzun yasal istikrar geçmişine sahip bölgelerde, sadece daha karmaşık hale gelir. Yolsuzlukla Mücadele STK’sı Global Witness, 2019’da İngiltere ve Galler’deki 100 milyar sterlin değerindeki mülkün gizlice vergi cennetlerinde kayıtlı anonim şirketlere ait olduğunu tahmin ediyor.
Yolsuzluk ile mücadele için ilk adım, verimsizlikleri azaltmaktır. Blok zinciri, sürecin çoğunu düzene sokabilir. Örneğin, bir kişinin başka bir kişiye mülk satması için uygulaması gereken adımları blok zinciri tabanlı bir kayıt sistemi ile karşılaştırın.
2018’de Gürcistan, blok zinciri tabanlı sistemleri aracılığıyla 1,5 milyondan fazla tapu tescil ettirdi.
Afrika’da sürmekte olan bir kentsel tapu projesi, kentsel tapu sicillerinin dijitale geçirme sorunlarını çözmek için blok zinciri kullanıyor. Çoğu yoğun nüfuslu yoksul kentsel alanlarda, önceden var olan hiçbir tapu kaydı veya kağıt izi yoktur. Mevcut yetersiz verilere güvenmek genellikle yasal anlaşmazlıklara neden olur.
Blok zincirine geçiş nasıl olacak?
Bu makalede atıfta bulunulan hükümet blok zinciri temelli projeler, blok zincirinin artan sayıda pilot veya üretim için uygulamalarından sadece birkaçını temsil etmektedir. Bui hükumetlerin verimsiz ve adaletsiz hizmetleri düzeltme konusunda ciddi olduklarını gösteriyor. Blok zincirinden elde edilen potansiyel kazanımlar önemlidir, ancak yeni bir teknoloji olarak blok zinciri tabanlı uygulamaların tasarlanması ve uygulanmasında birçok zorluk vardır. Hükumetler gibi büyük kurumların blok zinciri tabanlı uygulamaları zamanında dağıtmaları ve faydalarından yararlanmaları için eğitim ve araçlar zorunludur.
Dünya Ekonomi Forumunda yayımlanan makalenin orijinali bu linkte
